Πίστη

Ο Δρόμος Ξεκινά Εδώ

Κάθε αυθεντικό εβραϊκό σπίτι ξεκινά με πίστη — πίστη στον Χασέμ, πίστη στον δικό σου δρόμο και πίστη ότι ακόμα κι όταν το μελλοντικό σπίτι δεν μπορεί ακόμα να δει, ο Χασέμ ήδη οδηγεί τον άνθρωπο προς αυτό.

Γιατί χρειάζονται καθόλου τα shidduchim*?

Υπάρχουν δρόμοι που ξεκινούν με ένα πρώτο βήμα και υπάρχουν και αυτοί που ξεκινούν με μια ερώτηση. Φαίνεται ότι ο δρόμος των shidduchim* ανήκει ακριβώς σε αυτό το δεύτερο είδος, γιατί ακριβώς στην αρχή του προκύπτει σχεδόν αναπόφευκτα μια ερώτηση που σε πρώτη ματιά φαίνεται απλή, αλλά όσο περισσότερο σκέφτεσαι, τόσο πιο βαθιά γίνεται: γιατί χρειάζονται καθόλου τα shidduchim*?

Τελικά, ο Χασέμ θα μπορούσε να είχε διαμορφώσει τον κόσμο διαφορετικά. Κάθε άτομο θα μπορούσε φυσικά να συναντήσει αυτόν με τον οποίο προορίζεται να οικοδομήσει μια οικογένεια, χωρίς προτάσεις και έρευνες, χωρίς μακροχρόνιες αναμονές για απάντηση, χωρίς ανησυχία πριν από κάθε νέα συνάντηση και χωρίς όλη αυτή τη δύσκολη διαδικασία που είναι τόσο γνωστή σε όλους στον κόσμο των σιντουχίμ*. Αλλά ο Χασέμ επέλεξε για εμάς ακριβώς αυτόν τον δρόμο — έναν δρόμο που περιλαμβάνει αναζήτηση και συνάντηση, επιλογή και αναμονή, ελπίδα και ανησυχία, και μαζί με αυτά, μερικές φορές, απογοήτευση, πόνο, ερωτήματα και ένα αίσθημα πλήρους αβεβαιότητας.

Τι, λοιπόν, θέλει ο Χασέμ από εμάς σε αυτόν τον δρόμο; Δεν θέλω να βιαστώ να δώσω μια απάντηση, γιατί υπάρχουν ερωτήματα το νόημα των οποίων δεν μπορεί να χωρέσει σε μία σωστή ή όμορφη φράση. Μερικές φορές πρέπει να συνοδεύουν ένα άτομο για μεγάλο χρονικό διάστημα, ταξιδεύοντας μαζί του μέσα από συναντήσεις και αποφάσεις, μέσα από πόρτες που ανοίγουν και πόρτες που κλείνουν απροσδόκητα, μέχρι που σταδιακά, από όσα βιώνει, αρχίζει να διαμορφώνεται μια κατανόηση που απλώς δεν θα μπορούσε να υπήρχε στην αρχή του ταξιδιού. Γι' αυτό θέλω αυτό το ερώτημα να παραμείνει μαζί μας σε όλο το βιβλίο, ξεδιπλώνοντας σταδιακά μαζί με όλα τα υπόλοιπα που θα συζητήσουμε παρακάτω.

Η περίοδος των σιντουχίμ*, κατά τη γνώμη μου, δεν αρχίζει πραγματικά την ημέρα που ένα άτομο προσφέρεται για πρώτη φορά για συνάντηση με κάποιον. Αρχίζει πολύ νωρίτερα — τη στιγμή που ένα άτομο καταλαβαίνει πραγματικά ότι θέλει να οικοδομήσει το δικό του εβραϊκό σπίτι. Όχι απλώς να παντρευτεί ή να παντρευτεί, και όχι μόνο να βρει κάποιον με τον οποίο θα είναι ευχάριστο και ήρεμο να ζει, αλλά, με τη βοήθεια του Θεού, να δημιουργήσει ένα σπίτι στο οποίο θα υπάρχει Τορά* και αγιότητα, ζεστασιά και αγάπη, αμοιβαίο σεβασμό, κοινός σκοπός και η εκπλήρωση της αποστολής του. Ακριβώς τότε ξεκινά η προετοιμασία — όχι μόνο για έναν γάμο, αλλά για ολόκληρη τη μελλοντική ζωή.

Φυσικά, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου σκεφτόμαστε πρώτα και κύρια το άτομο που δεν έχουμε ακόμα συναντήσει. Πώς θα είναι; Πώς μπορούμε να γνωρίζουμε αν μας ταιριάζει πραγματικά; Θα αναγνωρίσουμε το άλλο μισό μας όταν το συναντήσουμε; Θα νιώσουμε ότι φτάσαμε επιτέλους εκεί που προοριζόμαστε; Όλα αυτά τα ερωτήματα είναι σημαντικά και απολύτως κατανοητά, αλλά μαζί με αυτά υπάρχει ένα άλλο ερώτημα που μας κάνουμε πολύ σπάνια: ποιοι θέλουμε εμείς οι ίδιοι να είμαστε τη στιγμή που θα συναντήσουμε το άτομο με το οποίο θα οικοδομήσουμε ένα σπίτι;

Γιατί αυτός που θα συναντήσουμε κάποια μέρα δεν αναζητά απλώς έναν σύζυγο — και αυτός αναζητά ένα σπίτι. Ελπίζει επίσης να συναντήσει κάποιον με τον οποίο μπορεί να μιλήσει ειλικρινά, στον οποίο μπορεί να εμπιστευτεί, δίπλα στον οποίο θα νιώσει ήρεμος και ασφαλής, και μαζί με τον οποίο μπορεί να αναπτυχθεί. Στην πραγματικότητα, κανείς μας δεν αναζητά ένα άψογο άτομο, και εμείς οι ίδιοι δεν είμαστε καθόλου υποχρεωμένοι να εισέλθουμε στην περίοδο των σιντουχίμ* μόνο αφού διορθώσουμε κάθε αδυναμία και ολοκληρώσουμε όλη την εσωτερική μας εργασία. Αν ο Χασέμ περίμενε να γίνουμε τέλειοι, κανείς μας δεν θα έφτανε ποτέ στο τσούπα*.

Για να οικοδομήσει ένα σπίτι, ένα άτομο δεν χρειάζεται να είναι τέλειο. Αλλά πρέπει να είναι έτοιμο να μάθει, να ωριμάσει, να αλλάξει, να ζητήσει συγγνώμη όταν χρειάζεται, να αναγνωρίζει τα δικά του λάθη και, πάνω από όλα, να δημιουργήσει πραγματικά χώρο στη ζωή του για ένα άλλο άτομο. Παρακάτω θα μιλήσουμε για χαρακτηριστικά χαρακτήρα, βιουρίμ*, συναντήσεις, συναισθήματα και λήψη αποφάσεων, αλλά πριν από όλα αυτά υπάρχει ένα θεμέλιο στο οποίο στηρίζεται ολόκληρος ο δρόμος — η πίστη.

Όταν η πίστη γίνεται προσωπική

Όταν λέμε τη λέξη «πίστη», το πρώτο που μας έρχεται στο μυαλό είναι η πίστη ότι υπάρχει ένας Δημιουργός του κόσμου και ότι Αυτός διαχειρίζεται ό,τι συμβαίνει. Αλλά είναι ακριβώς κατά τη περίοδο των shidduchim* που γίνεται ιδιαίτερα ξεκάθαρο αν αυτή η πίστη έχει εισέλθει όχι μόνο στον γενικό μας κόσμο-οπτικό, αλλά και στη δική μας, πολύ προσωπική ιστορία.

Μιλάμε τώρα όχι μόνο για την πίστη ότι ο Hashem διαχειρίζεται τον μεγάλο κόσμο, αλλά για την ικανότητα να βλέπουμε την παρουσία Του στην πρόταση που ήρθε, και σε αυτήν που για κάποιο λόγο δεν εμφανίστηκε ποτέ· στη συνάντηση που έγινε, και σε αυτήν που χάλασε· στη σχέση που ξεκίνησε με μεγάλη ελπίδα, και σε αυτήν που τελείωσε ακριβώς όταν είχαμε ήδη επιτρέψει στον εαυτό μας να σκεφτεί ότι ίσως αυτή τη φορά θα λειτουργούσε πραγματικά. Είμαστε ικανοί να πιστέψουμε ότι ο Hashem είναι παρών όχι μόνο στις περιόδους που όλα μπαίνουν στη θέση τους και προχωράμε, αλλά και μέσα από αυτές τις μακρές ημέρες που μας φαίνεται ότι δεν συμβαίνει απολύτως τίποτα;

Είναι πολύ πιο εύκολο να δεις την hashgacha pratit* μόλις μια ιστορία έχει ήδη τελειώσει και μπορούμε να κοιτάξουμε πίσω. Μερικές φορές, μόνο από απόσταση γίνεται ξεκάθαρο πώς ένα γεγονός οδήγησε σε ένα άλλο, γιατί μια συγκεκριμένη σχέση δεν μπορούσε να συνεχιστεί, και πώς μια καθυστέρηση που φαινόταν, την εποχή εκείνη, άσκοπη και πονεμένη, άνοιξε αργότερα μια πόρτα της ύπαρξης της οποίας δεν είχαμε καν υποψία. Αλλά η ζωή ζει, για το μεγαλύτερο μέρος της, όχι τη στιγμή που ήδη γνωρίζουμε το τέλος. Ζει στο μέσο της ιστορίας, στο σημείο όπου δεν υπάρχει ακόμα απάντηση, όπου βλέπουμε μόνο ένα μικρό τμήμα του δρόμου μπροστά μας και δεν γνωρίζουμε τι μας περιμένει γύρω από την επόμενη στροφή. Και είναι ακριβώς εκεί που η πίστη παύει να είναι μια όμορφη ιδέα και πρέπει να γίνει κάτι που ένα άτομο είναι πραγματικά ικανό να ζήσει μαζί του.

Η πίστη δεν σημαίνει ότι γνωρίζουμε πώς να εξηγήσουμε όλα όσα μας συμβαίνουν. Μερικές φορές, αντιθέτως, ξεκινά με μια ειλικρινή ομολογία: Δεν καταλαβαίνω γιατί συμβαίνει αυτό. Αλλά από το γεγονός ότι δεν βλέπουμε ολόκληρη την εικόνα, δεν προκύπτει ότι η ίδια η εικόνα δεν υπάρχει. Ακόμα και ένα άτομο που πιστεύει βαθιά στη Θεία Πρόνοια μπορεί να ρωτήσει τον εαυτό της αν ο Hashem βλέπει πόσο καιρό έχει ήδη περιμένει, πόση δύναμη πήρε από αυτήν η τελευταία συνάντηση, πόση ελπίδα επέτρεψε στον εαυτό της να νιώσει, και πόσο πόνος παρέμεινε αφού έγινε ξεκάθαρο ότι η σχέση δεν θα συνεχιστεί.

Δεν μου φαίνεται ότι τέτοιες ερωτήσεις μαρτυρούν απαραίτητα έλλειψη πίστης. Αντιθέτως, μερικές φορές προκύπτουν ακριβώς από την επιθυμία η πίστη να μην παραμείνει κάτι που γνωρίζουμε πώς να διατυπώσουμε σωστά, αλλά να γίνει μια πραγματική εσωτερική στήριξη ακόμα και όταν η καρδιά πονάει. Υπάρχουν στιγμές που ένα άτομο δεν χρειάζεται άλλη μια σωστή απάντηση, ή μια φράση για το πώς θα έπρεπε να βλέπει ό,τι συμβαίνει. Είναι πολύ πιο σημαντικό να υπάρχει κάποιος εκεί που είναι σε θέση να παραμείνει μαζί της μέσα σε αυτήν ακριβώς την ερώτηση, χωρίς να βιάζεται να την κλείσει και χωρίς να απαιτεί να εξαφανιστεί ο πόνος αμέσως.

Επειδή η πίστη δεν είναι ένα κουμπί που μπορεί να πατηθεί για να σβήσει ο πόνος, και δεν απαιτεί από έναν άνθρωπο να υποκρίνεται ότι νιώθει καλά, όταν στην πραγματικότητα παλεύει. Μπορεί κανείς να νιώσει απογοητευμένος, μπορεί να κουραστεί, μπορεί να κλαίει για αυτό που είχε ελπίσει τόσο πολύ. Ένας άνθρωπος μπορεί να πιστεύει με όλη την καρδιά του στη hashgacha pratit* και, ακριβώς εκείνη τη στιγμή, να θρηνεί για μια σχέση που ήθελε να συνεχιστεί. Το συναίσθημα δεν αντικρούει την πίστη· είναι μέρος αυτής της ανθρώπινης πραγματικότητας μέσα στην οποία η ίδια η πίστη πρέπει να μάθει να ζει.

Δεν σημαίνει ότι κάθε κλειστή πόρτα ότι κάναμε λάθος

Μια από τις πιο δύσκολες εμπειρίες κατά την περίοδο των shidduchim* συνδέεται με την σταθερή μας επιθυμία να κατανοήσουμε αμέσως το νόημα κάθε γεγονότος. Αν μια πρόταση δεν λειτουργήσει, αρχίζουμε να ψάχνουμε τι κάναμε λάθος. Αν μια σχέση τελειώσει, επιστρέφουμε ξανά και ξανά στα σκέψεις μας στις συζητήσεις, ανακαλούμε κάθε λεπτομέρεια και προσπαθούμε να καταλάβουμε αν υπήρχε κάποια φράση που έπρεπε να ειπωθεί διαφορετικά. Και αν μια κατάλληλη πρόταση δεν εμφανιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, ένα πολύ πιο επώδυνο ερώτημα μπορεί σταδιακά να εσώψει: ίσως όλο αυτό εγώ είμαι, ίσως κάτι δεν πάει καλά μαζί μου;

Φυσικά, υπάρχουν περιπτώσεις όπου πραγματικά πρέπει να μάθουμε από το παρελθόν. Μερικές φορές ένα άτομο αρχίζει να παρατηρεί ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο συμπεριφοράς, ένα χαρακτηριστικό χαρακτήρα που χρειάζεται δουλειά, έναν τρόπο ομιλίας που θα ήταν χρήσιμο να αλλάξει, ή μια προσδοκία που δυσκολεύει το να δει το άτομο όπως είναι πραγματικά. Θα μιλήσουμε σοβαρά για αυτό στα κεφάλαια που ακολουθούν. Αλλά η ανάγκη να μάθουμε από την εμπειρία μας δεν σημαίνει ότι όλα όσα δεν συνεχίστηκαν ήταν αυτόματα αποτυχία.

Δύο υπέροχα, άξια και σοβαρά άτομα μπορούν να συναντηθούν και παρόλα αυτά να μην ταιριάζουν το ένα με το άλλο. Η συνάντηση μπορεί να πάει ζεστά και ευχάριστα, αλλά να μην παράγει επιθυμία για συνέχεια, και η σχέση μπορεί να τελειώσει χωρίς κανένα από τα δύο να έχει κάνει λάθος ή να έχει κάνει κάτι λάθος. Δεν χρειάζεται κάθε shidduch* που τελειώνει να έχει έναν ένοχο, και δεν μας λέει κάθε κλειστή πόρτα ότι πήραμε τη λάθος απόφαση ή ότι ο Hashem, έστω και για μια στιγμή, μας άφησε μόνοι σε αυτόν τον δρόμο.

Το ίδιο το γεγονός ότι δεν καταλαβαίνουμε γιατί συνέβη αυτό ή εκείνο το γεγονός είναι μόνο μια υπενθύμιση του περιορισμού της δικής μας οπτικής γωνίας. Βλέπουμε μια συγκεκριμένη πρόταση, μια συγκεκριμένη εβδομάδα, τη σημερινή συζήτηση και τον πόνο που είναι τώρα μπροστά στα μάτια μας, ενώ ο Hashem βλέπει ολόκληρο τον δρόμο ταυτόχρονα. Φυσικά, αυτό δεν αφαιρεί καθόλου την ευθύνη από εμάς: πρέπει να σκεφτόμαστε, να κάνουμε birurim*, να συμβουλευόμαστε, να παίρνουμε αποφάσεις και να αναλαμβάνουμε την hishtadlut* που απαιτείται από εμάς. Αλλά κάτω από όλες αυτές τις ενέργειες παραμένει η θεμελιώδης γνώση ότι η οικοδόμηση ενός εβραϊκού σπιτιού δεν είναι ένα τυχαίο γεγονός στη ζωή ενός ατόμου· είναι ένα βαθύ μέρος της shlichut* του στον κόσμο.

Αν εξετάσουμε την περίοδο των shidduchim* με αυτόν τον τρόπο, η στάση μας απέναντι σε αυτήν αλλάζει σταδιακά. Μπορεί να παραμένει δύσκολη, εξαντλητική και μερικές φορές πολύ επώδυνη, αλλά σταματά να φαίνεται απλώς ένας μακρύς διάδρομος που πρέπει να διασχιστεί το συντομότερο δυνατό για να φτάσουμε επιτέλους στη chuppah*. Ο δρόμος από μόνος του ανήκει επίσης στην ιστορία μας. Ταυτόχρονα, δεν υπάρχει ανάγκη να αναζητήσουμε ένα κρυφό πνευματικό νόημα σε κάθε ανεπιτυχές ραντεβού ή να μετατρέψουμε κάθε καθυστέρηση σε ένα αίνιγμα που είμαστε υποχρεωμένοι να λύσουμε αμέσως. Μερικές φορές κάτι δεν ταιριάζει απλώς επειδή δεν ταιριάζει. Αλλά ακόμα και τότε, αυτή η περίοδος της ζωής μας δεν βρίσκεται εκτός της hashgacha pratit*.

Όταν η Πίστη αλλάζει τον τρόπο που λαμβάνουμε αποφάσεις

Όταν ένα άτομο νιώθει ότι ολόκληρο το μέλλον του εξαρτάται αποκλειστικά από τα χέρια του, κάθε απόφαση αποκτά υπερβολικό βάρος. Ένα ραντεβού αρχίζει να νιώθει μοιραίο, μια κακώς επιλεγμένη φράση νιώθει ικανή να καταστρέψει τα πάντα, και ένα μικρό λάθος νιώθει σαν να μπορούσε να μας κοστίσει μια ευκαιρία που δεν θα ξαναρθεί ποτέ. Τότε επιστρέφουμε ξανά και ξανά στα μυαλά μας σε όσα ήδη συνέβησαν, και ρωτάμε τον εαυτό μας αν θα έπρεπε να το πούμε διαφορετικά, αν ρωτήσαμε την ερώτηση πολύ νωρίς, αν τερματίσαμε τη σχέση πολύ νωρίς ή, αντιθέτως, την συνεχίσαμε περισσότερο από ό,τι ήταν σωστό.

Τέτοιες σκέψεις είναι γνωστές σχεδόν σε όλους που έχουν περάσει από μια μακρά περίοδο shidduchim*, αλλά η πίστη μας βοηθά να τις δούμε σε διαφορετική κλίμακα. Δεν μας απαλλάσσει από την ευθύνη για τους δικούς μας λόγους και τις δικές μας ενέργειες, αλλά μας απαλλάσσει από το συναίσθημα ότι ολόκληρη η ιστορία εξαρτάται από την ικανότητά μας να μην κάνουμε ποτέ λάθος. Ο Hashem είναι μεγαλύτερος από τα λάθη μας. Ένα άτομο μπορεί να πει κάτι αδέξια και μετά να ζητήσει συγγνώμη, μπορεί να καταλάβει κάτι αργότερα και να συμπεριφερθεί διαφορετικά την επόμενη φορά, μπορεί να κάνει λάθος, να βγάλει συμπεράσματα και να διορθώσει ό,τι μπορεί να διορθωθεί. Δεν υπάρχει ανάγκη να περάσουμε από ολόκληρη την περίοδο shidduchim* με μόνιμο φόβο ότι ένα ακριβές βήμα μπορεί να μας απομακρύνει από τον δρόμο που ο Hashem έχει προετοιμάσει για εμάς.

Ίσως είναι ακριβώς από αυτή την πείνα για βεβαιότητα που γεννιέται η τάση μας να αναζητούμε σημάδια. Όταν δεν ξέρουμε τι νιώθει ο άλλος και αν θα υπάρξει συνέχεια, ο χρόνος που πέρασε πριν από μια απάντηση μετά από ένα date, ο τόνος με τον οποίο ειπώθηκε «καληνύχτα», ένα χαμόγελο, μια παύση ή μια μικρή φράση στην πόρτα, αρχίζουν ξαφνικά να αποκτούν τεράστια σημασία. Αυτό είναι φυσικό: όταν μας λείπει η σαφήνεια, προσπαθούμε να την εξάγουμε από τις πιο μικρές λεπτομέρειες. Αλλά η πίστη δεν είναι η τέχνη της αποκωδικοποίησης σημάτων και της μετατροπής κάθε χειρονομίας σε προφητεία του μέλλοντος. Επιτρέπει σε ένα άτομο να παραμείνει μέσα στην πραγματικότητα όπως αυτή είναι πραγματικά, και να καταλάβει ότι δεν χρειάζεται πάντα να ξέρουμε σήμερα πώς θα τελειώσει ολόκληρη η ιστορία· μερικές φορές αρκεί να δούμε ποιο είναι το σωστό επόμενο βήμα αυτή τη στιγμή.

Υπάρχει ένας άλλος χώρος όπου η πίστη δοκιμάζεται ιδιαίτερα κατά την περίοδο shidduchim* — η σύγκριση του εαυτού μας με τους άλλους. Είναι σχεδόν αδύνατο να το αποφύγουμε εντελώς. Μπορούμε να χαρούμε ειλικρινά για τη χαρά των φίλων, των αδελφών και των γνωστών μας, αλλά μερικές φορές, μέσα σε αυτή τη χαρά, αναδύεται ακόμα ένα μικρό πόνο: τι γίνεται με εμένα; Κάποιος νεότερος είναι ήδη αρραβωνιασμένος, κάποιος που ξεκίνησε να κάνει dates αργότερα είναι ήδη σε προετοιμασία για γάμο, και για κάποιον άλλο όλα φαίνονταν, από έξω, τόσο εύκολα και τόσο γρήγορα, ώστε ο δικός μας δρόμος, δίπλα σε αυτόν, φαίνεται ιδιαίτερα μακρύς.

Αλλά η ανθρώπινη ζωή δεν είναι διαγωνισμός, και ο Χασέμ δεν διαχειρίζεται τον κόσμο σύμφωνα με ένα γενικό χρονοδιάγραμμα, σύμφωνα με το οποίο όλες οι ψυχές πρέπει να φτάσουν στα ίδια ορόσημα, στην ίδια ηλικία και με τον ίδιο ρυθμό. Το γεγονός ότι ο δρόμος ενός άλλου ανθρώπου αποδείχθηκε διαφορετικός δεν αποδεικνύει καθόλου ότι κάτι πήγε λάθος στον δικό μας δρόμο, και ο ευλογημένος που έλαβε κάποιος άλλος δεν μειώνει με κανέναν τρόπο την ευλογία που προετοιμάστηκε για εμάς.

Ωστόσο, μερικές φορές, η παρατεταμένη αναμονή αγγίζει ακόμα πιο ευαίσθητο σημείο. Η πίστη στον Χασέμ παραμένει, αλλά σταδιακά η πίστη του ατόμου στο καλό που υπάρχει μέσα του αρχίζει να εξασθενεί. Μετά από ακόμα ένα «όχι», μετά από άλλη περίοδο χωρίς κατάλληλες προτάσεις, μπορεί να γεννηθεί η σκέψη ότι ίσως απλώς δεν είμαστε αρκετά καλοί, και γι' αυτό κανείς δεν θα μπορέσει ποτέ να μας επιλέξει πραγματικά.

Και είναι ακριβώς εδώ που είναι ιδιαίτερα σημαντικό να θυμόμαστε ότι η πίστη στον Χασέμ περιλαμβάνει επίσης τη γνώση ότι δεν έκανε λάθος όταν μας δημιούργησε. Σε κάθε άτομο έδωσε μια ψυχή, δυνάμεις, middot* και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που αυτό το άτομο θα φέρει κάποια μέρα στο δικό του σπίτι. Ναι, σε καθέναν από εμάς υπάρχουν σημεία που απαιτούν εργασία, και μερικές φορές αυτή η εργασία είναι βαθιά και δύσκολη, αλλά αυτά τα σημεία δεν αποτελούν ποτέ το σύνολο του ατόμου. Ίσως δεν ξέρουμε ακόμα πώς θα μοιάζει το σπίτι μας ή ποιος θα μπει σε αυτό μαζί μας, αλλά ήδη σήμερα μπορούμε να μάθουμε να βλέπουμε το καλό που εμείς οι ίδιοι θα φέρουμε εκεί κάποια μέρα.

Ο ίδιος ο δρόμος είναι ήδη μέρος του μελλοντικού σπιτιού

Στην αρχή αυτού του κεφαλαίου ρωτήσαμε γιατί χρειάζονται καθόλου shidduchim*, και δεν τολμώ να γνωρίζω όλους τους δρόμους του Χασέμ. Αλλά αν παραμείνουμε λίγο με αυτό το ερώτημα και δεν βιαζόμαστε να δώσουμε μια τελική απάντηση, ίσως γίνει ορατή μια άλλη πλευρά του.

Τα shidduchim* δεν είναι μόνο το μέσο με το οποίο ένα άτομο βρίσκει αυτόν με τον οποίο θα χτίσει ένα σπίτι. Είναι επίσης ένας χώρος όπου η πίστη γίνεται βαθιά προσωπική. Σταματά να είναι απλώς γενική γνώση ότι ο Χασέμ κυβερνά τον κόσμο, και εισέρχεται σε εκείνα τα μέρη της δικής μας ιστορίας όπου περιμένουμε, επιλέγουμε, ελπίζουμε, κάνουμε λάθη, βιώνουμε απογοήτευση, σηκώνουμε μετά από αυτήν και συνεχίζουμε ξανά τον δρόμο.

Ίσως ο Χασέμ θα μπορούσε να φέρει κάθε άτομο κατευθείαν στο μελλοντικό του σπίτι, παρακάμπτοντας ολόκληρο τον δρόμο μεταξύ της αρχής και του στόχου. Αλλά μας έδωσε και τον ίδιο τον δρόμο, και μέσα σε αυτόν μαθαίνουμε να γνωρίζουμε καλύτερα τον εαυτό μας και να συναντούμε πραγματικά τους άλλους ανθρώπους, μαθαίνουμε να ακούμε, να επιλέγουμε, να αποδεχόμαστε ότι δεν είναι όλα υπό τον έλεγχό μας, και να συνεχίζουμε να ζούμε ακόμα και όταν δεν υπάρχει ακόμα απάντηση.

Η πίστη δεν δίνει σε έναν άνθρωπο έναν χάρτη στον οποίο κάθε στροφή είναι σημειωμένη εκ των προτέρων και είναι γραμμένο τι θα συμβεί μετά την επόμενη συνάντηση. Αν τέτοιος χάρτης ήταν στα χέρια μας, ίσως δεν υπήρχε πια χώρος για την ίδια την πίστη. Δίνει κάτι άλλο — μια ήσυχη αλλά πολύ βαθιά γνώση ότι ακόμα και όταν δεν βλέπουμε ακόμα πού οδηγεί ο δρόμος, δεν τον περπατάμε μόνοι μας.

Και το σπίτι που δεν μπορεί ακόμα να δει με τα μάτια, αρχίζει ήδη, λίγο-λίγο, να χτίζεται κατά μήκος του δρόμου προς αυτό.

בס״ד